Heeft
kunst invloed op onze gezondheid? Om
eerlijk te zijn dacht ik daar zelden over na toen ik
in juli 2011 afstudeerde aan de kunstacademie AKV St. Joost in Breda
met de video-installatie: experiencing yourself experiencing
(E.Y.E). Tot het moment dat ik tijdens mijn eindexamenexpositie
door het ziekenhuis in Breda werd benaderd. E.Y.E zou volgens hen een
geschikte beleving zijn voor de patiënten in hun ziekenhuis.
Overdonderd door de belangstelling van het ziekenhuis ben ik me gaan
verdiepen van de toepassing van kunst in de gezondheidszorg.
Ik
wil met E.Y.E de patiënt de helende beleving van de natuur laten
ervaren doormiddel van een zintuigelijke belevingsruimte. E.Y.E biedt
de bezoeker de gelegenheid om aan de hectische omgeving van het
ziekenhuis te ontsnappen en een moment van bezinning te beleven. De
ervaring van de bezoeker staat hierin centraal.
Dat
kunst een helende werking zou kunnen hebben fascineert me. Maar is
dit ook meetbaar? Tijdens de onderzoekstentoonstelling BETER, heb ik
onderzocht wat
het effect van E.Y.E op de bezoeker is via een antwoordkaart. Doordat
de bezoeker de beleving van E.Y.E aan mij heeft terugkoppelt, ben
ik in staat geweest vast
te stellen wat het effect van E.Y.E op de bezoeker is geweest.
Daarnaast ben ik gedurende de tentoonstelling een aantal moment
aanwezig geweest om met de bezoeker hun beleving te bespreken.
Zowel de belevingen van
de bezoeker via de antwoordkaart
als de dialoog hebben
aangetoond dat
de ervaringen van E.Y.E op
zijn zacht gezegd uiteenlopend
zijn.
Op
donderdagmiddag eind december sprak ik een vrouw die die dag het
teleurstellende bericht kreeg dat ze die
dag nog
niet naar huis mocht. Bij toeval kwam ze bij E.Y.E uit.
Haar
nieuwsgierigheid werd getrokken door het geluid. Ze zocht een plekje
op het zachte tapijt om het bewegend beeld te aanschouwen. Na
ongeveer een half uur komt ze de ruimte uitgelopen en
vraag me “is
dit werk van jou?” Met
een grote dankbaarheid verteld ze me haar beleving van E.Y.E. “Het
voelt als een cadeau, weg uit het ziekenhuissfeer: het bed, de
omgeving. Ik voel een groot verwantschap met het werk. De
waarachtigheid van het werk spreekt me enorm aan. Ik heb de beleving
intens laten binnendringen en heb beleefd hoe zuiver het ervaren van
het ervaren kan zijn. Dit was echt even wat ik nodig had.”
Nog
diezelfde dag spreek ik een man die mij vertelt
hoe onaangenaam hij E.Y.E ervaren heeft. Zijn beleving is
duister. E.Y.E zorgde er volgens hem voor dat hij naar
binnen keerde en dat is iets waar
hij op dat moment geen
behoefte aan had. Zijn
gemoedstoestand is zwaar en E.Y.E stimuleert zijn melancholie. “Ik
ben opzoek naar positieve beelden waar veel kleur en vrolijke
afbeeldingen in worden gebruikt. Kunst waar ik een glimlach op mijn
gezicht van krijg.”
BETER heeft
me bewust gemaakt van
het effect van E.Y.E. Het heeft een dimensie dat ertoe kan leiden dat
de bezoeker met zijn fysieke nietigheid wordt geconfronteerd. De
elementen natuur en eenvoud zorgen ervoor dat er weinig informatie te
halen is die de bezoeker op een hoger niveau hoeft in te delen. Dit
zorgt ervoor dat de bezoeker zich kan overgegeven aan het moment.
Opmakend uit de respons die
ik via de antwoordkaarten terug heb gekregen blijkt
dat het werk voornamelijk als rustgevend en meditatief ervaren wordt
(67%).
Ook bestaan er ervaringen die E.Y.E
als sober en angstaanjagend hebben
opgevat (21%).
Opvallend is dat de bezoekers die met het doel van het
BETER-onderzoek het werk E.Y.E rationeel en analytisch benaderen.
Alle elementen worden opgedeeld en vertaald naar gekozen kaders en
begrippen. Hierdoor is er nauwelijks ruimte voor de daadwerkelijke
beleving van het werk. Waarin ik met mijn werk het rationele probeer
te vermijden wordt dit door de onderzoeksvraag: 'is het werk E.Y.E
goed voor mijn gezondheid?' onderdeel van de beleving. Het grote
verschil is daar wanneer de patiënt of bezoeker zonder deze
onderzoeksvraag een andere opvatting heeft over het werk. Zij laten
zich mogelijk leiden door de intuïtie als kern tot de directe
ervaring.
 |